Miasta Poznania

Skąd się wzięła nazwa "Poznań"?

Nazwa grodu nad Cybiną i Wartą po raz pierwszy pojawiła się w wersji zlatynizowanej w kronice biskupa merseburskiego Thietmara pod rokiem 970 w brzmieniu: episcpus Posnaniensis. W tym samym dziele występuje także pod datą 1005 jako ab urbe Posnani. W mianowniku pojawiła się w zapiskach z 1236 roku jako Posnania, a w 1247 roku jako Poznania. Oprócz powyższych wzmianek, nazwa stolicy Wielkopolski pojawiła się jeszcze w latach 1146 i 1244 w formie in Poznan. Z czasem ostatnia litera nazwy miasta została zmiękczona i w końcu zyskała obecne brzmienie.
Historycy i językoznawcy wysunęli hipotezę, iż nazwa naszego miasta pochodzi od imienia Poznan, które nosił zapewne wódz lokalnego szczepu plemienia Polan, lub nawet zarządca pierwotnego grodu na Ostrowie Tumskim. Nic nie wiadomo o tym tajemniczym Poznanie. Na jego temat milczą zarówno źródła historyczne, jak i legendy.
Z powstaniem nazwy grodu nad Wartą wiąże się jedna z najbardziej znanych i najstarszych legend na ziemiach polskich. Otóż pewnego razu trzej bracia-praojcowie dzisiejszych krajów słowiańskich: Lech, Czech i Rus postanowili się rozstać i każdy ruszył w inną stronę. Czech ruszył na południe, Rus na wschód, a Lech osiedlił się w założonym przez siebie grodzie w Gnieźnie. Po wielu latach Czech i Rus postanowili odwiedzić Lecha. Wyruszyli do niego w gościnę na czele licznej drużyny wojów. Lech przebywał na polowaniu, kiedy doniesiono mu, iż nadciągają obce wojska. Lech natychmiast zwołał wojów, aby odeprzeć najazd domniemanych wrogów. Kiedy już prawie doszło do walki, nagle trzej bracia rozpoznali się i w jednej chwili krzyknęli: "poznan!", co w ich języku oznaczało "poznaję!" Uradowani ze spotkania po latach, wyprawili starosłowiańskim obyczajem bogatą ucztę. Na pamiątkę tego radosnego wydarzenia, wybudowali gród, nazywany Poznaniem.
Pierwsze ślady osadnictwa na terenie dzisiejszego Poznania sięgają paleolitu. Około 8900 - 8000 roku p.n.e. na terenie przyszłego miasta pojawiły się wówczas grupy wędrownej ludności reprezentującej zbieracko - łowiecką odmianę płudzką kultury świderskiej. Z tego okresu pochodzą liściaste groty krzemienne. Prawdopodobnie pojawiali się tu również łowcy reniferów, reprezentujący kulturę ahrensburską.
W kolejnej fazie, około 8000 lat p.n.e., pojawili się ludzie reprezentujący kulturę komornicką, a po nich kulturę janisławicką. Obie te kultury należały do tak zwanej grupy "myśliwych z psem". Z czasów kultury janisławickiej pochodzi obozowisko odkryte w dolinie Głównej na poznańskim Janikowie. Pojawiali się również okazjonalnie przedstawiciele kultur zbieracko - łowieckich z terenu dzisiejszych północnych Niemiec (pozostawili po sobie ślady obozowiska na Komandorii w dolinie Cybiny.
Na przełomie V i IV tysiąclecia p.n.e. półkoczownicze ludy zbieracko - łowieckie zastąpiły względnie osiadłe ludy rolnicze, stosujące metodę wypaleniskową. Były to ludy kultury ceramiki wstęgowej, początkowo rytej (osada na Szelągu), a następnie kłutej (osady na Dębcu). Ludność ta przybyła na tereny dzisiejszego Poznania przez Śląsk z obszarów leżących na południe od Karpat. Nie jest pewne, czy przedstawiciele tych kultur wywędrowali, zostali wyparci bądź wchłonięci przez następną falę osadników reprezentującą kulturę pucharów lejkowatych, która pojawiła się na tych terenach około 3500 roku p.n.e. Ludność ta pozostawiła po sobie ślady w ponad 100 stanowiskach archeologicznych na terenie całego dzisiejszego obszaru miasta. W młodszym neolicie zastąpiła ją kultura amfor kulistych, której przedstawiciele zajmowali się głównie pasterstwem. Ludzie ci pozostawili po sobie resztki obozowisk w dolinach Warty i Bogdanki. W tym samym czasie tereny dzisiejszego prawobrzeżnego miasta odwiedzali przedstawiciele niżej rozwiniętej kultury ceramiki dołkowo - grzebykowej, którzy przybywali z północnego wschodu.
Około 2200 lat p.n.e. zaczęły pojawiać się grupy reprezentujące kultury ceramiki sznurowej, które przez niektórych badaczy uznawane są za pierwszą falę ludności o pochodzeniu indoeuropejskim. W początkach epoki brązu dzisiejszy Poznań znalazł się na północnym skraju obszaru objętego kulturą unietycką (z tego okresu pozostały groby na wzgórzu św. Wojciecha), której centrum znajdowało się na terenie dzisiejszych Czech. Około 1500 roku p.n.e. miejscowa ludność zaczęła prezentować kulturę pounietycką, zwaną też kulturą przedłużycką. Po tym okresie pozostały ślady obozowisk na terenie całego dzisiejszego miasta.
W XIII w. p.n.e. na te ziemie przybyli Wenetowie, reprezentujący kulturę łużycką, a dokładniej zachodniołużycką. Niektórzy uważają, że była to ludność blisko spokrewniona z dzisiejszymi Słowianami. Z tego okresu pochodzi około 10 odnalezionych do dnia dzisiejszego osad (były to osady kilkudomowe), kilka cmentarzysk i skarbów. Około roku 500 p.n.e. miała miejsce pokojowa penetracja tych ziem przez północny, zamieszkujący dzisiejsze Pomorze Gdańskie, odłam Wenetów reprezentujących kulturę pomorską. Ta fala osadnictwa reprezentowana jest przez około 20 stanowisk, obejmujących, podobnie jak w przypadku kultury łużyckiej, zarówno osady jak i cmentarzyska oraz skarby. W ciągu około 100-150 lat obie grupy Wenetów zasymilowały się. W tym czasie Poznań znalazł się na skraju szlaku łączącego Półwysep Apeniński z ujściem Wisły (w przebiegu odpowiadał on rzymskiemu szlakowi bursztynowemu).
W IV w. p.n.e. tereny Wielkopolski zostały spustoszone przez najazdy mieszkających na południu Sigynnów, będących odłamem Scytów. Jednocześnie ze wschodu przybyła fala reprezentujących słabiej rozwiniętą kulturę wschodniołużycką (być może spokrewninych ze Słowianami) Neurów. Istnieją hipotezy, że w rzeczywistości współdziałali oni ze Scytami. Nowi przybysze co prawda zdominowali dotychczasowych mieszkańców, lecz przejęli od nich sporo z ich kultury, łącząc ją z elementami własnymi. W ten sposób wykształciła się miejscowa odmiana kultury grobów kloszowych. W III w. p.n.e. zamarła wymiana z południem kontynentu, a poszczególne grupy etniczne zlały się ze sobą.
Około roku 125 p.n.e. pod wpływem kultury przemieszczających się przez sąsiadujące Kujawy i Śląsk Celtów oraz wpływów rzymskich wykształciła się w dorzeczu Warty i Wisły kultura przeworska.
Kolejne wieki upłynęły na obszarze dzisiejszego miasta stosunkowo spokojnie. Co prawda nie znalazło się ono na szlaku bursztynowym, ale ominęły go również wędrówki ludów ze wschodu na zachód (Celtowie w III i II w. p.n.e.,) z północy na południe (Skirowie i Bastarnowie w III w. p.n.e., Goci i Gepidowie oraz Burgundowie w III w. n.e.). Wszystko to sprawiło, że na terenie dzisiejszego Poznania rozwijał się jedynie lokalny handel z sąsiadującymi plemionami, którą to drogą docierały niekiedy dobra z Rzymu.
Nawet ta wymiana międzyplemienna zamarła w V w., kiedy to trwały najazdy Hunów (również ominęły obszar prapoznański). Wówczas ziemie te zdominował system drobnoplemienny, a plemię zamieszkujące obszar dzisiejszego miasta (z centrum w dolinie Cybiny) nazwano cybińskim. Była to prawdopodobnie część plemienia Serbów. W VIII w. Serbowie przenieśli się na zachód, nad Łabę, a dorzecze Warty zajął zachodni odłam Polan. Z nimi wiąże się powstanie w IX w. grodu na Ostrowie Tumskim, który zastąpił wcześniejszy ośrodek na Komandorii. Nowy gród znajdował się w miejscu najdogodniejszym do przeprawy przez Wartę (bród i dogodne zejścia w dolinę wzdłuż Bogdanki i Cybiny), a jego centrum znajdowało się w okolicach dzisiejszego kościoła NMP. Gród (bez podgrodzia) zajmował około 0,5 ha. W X w. Poznań znalazł się w rękach Piastów. Pierwotnie miasto leżało nad brzegiem Cybiny i prawym brzegiem Warty. Na pobliskim wzgórzu stała tam wówczas pogańska świątynia i zamek książęcy. Początkowo peryferyjny gród w państewku przodków Mieszka I szybko zaczął zyskiwać na znaczeniu ze względu na swoje położenie i przeniesienie kierunku ekspansji państwa Polan na zachód ku ziemi lubuskiej i Pomorzu Zachodniemu. W związku z zatargami z Świętym Cesarstwem stał się też najpotężniej ufortyfikowanym ze znanych grodów.

W 966 roku, wraz z chrztem Mieszka I rozpoczyna się pisana historia Polski. Poznań jest jednym z miejsc, które należy brać pod uwagę jako miejsce tego wydarzenia. Ostatnie badania archeologiczne dowodzą istnienia w Poznaniu palatium, które jest największym znanym świeckim, murowanym budynkie nowych czasów w państwie Polan. Przy nim znajdowała się najprawdopodobniej rotunda, zwana kaplicą Dąbrówki. Dziś obie budowle znajdują się pod Kościołem NMP. W 968 roku Polska otrzymała również biskupa misyjnego. Był nim Jordan, który przybył do kraju Mieszka I wraz z orszakiem Dobrawy. Jako biskup misyjny nie miał formalnie swojej stolicy, jednak w rzeczywistości musiał posiadać swój kościół katedralny i siedzibę. Tytuł biskupa misyjnego sprawiał, że Jordan i jego bezpośredni następcy nie podlegali władzy żadnego z metropolitów, lecz bezpośrednio papieżowi. Badania archeologiczne oraz przekaz Thietmara wskazują, że ową siedzibą stał się Poznań, a głównym kościołem w państwie stała się Katedra św. Piotra na Ostrowie Tumskim. O wysokiej pozycji poznańskiego biskupstwa najlepiej świadczy utrzymanie przez pewien czas niezależności tego ośrodka władzy kościelnej pomimo ustanowienia w 1000 roku metropolii w Gnieźnie. W poznańskiej katedrze pochowano również pierwszego historycznego władcę – Mieszka I. Siła ośrodka była tak duża, że po śmierci Bolesława Chrobrego Mieszko II również złożył go w katedrze. Ostatnim z pochowanych tu władców był Przemysł II w 1296 roku.
Poznań podawany też jest jako miejsce spotkania orszaku Ottona III zmierzającego do grobu św. Wojciecha z dworem księcia Bolesława, a także jego pożegnania. Dobre stosunki z Cesarstwem skończyły się jednak wraz z śmiercią Ottona. W 1005 gród odparł oblężenie cesarza Henryka II. Okres świetności kończy się z śmiercią króla Mieszka II w 1034 roku.

Widok Poznania z 1618 roku

Kreator stron www - szybka strona internetowa